Κληρονομητήριο με δήλα πράγματα: Αναφορά σε κληρονομικές μερίδες ή στην αξία των αντικειμένων

Σύμφωνα με το άρθρο 1956 ΑΚ: «Το δικαστήριο της κληρονομιάς, ύστερα από αίτηση του κληρονόμου, δυνάμει απόφασης ή πράξης του παρέχει πιστοποιητικό για το κληρονομικό του δικαίωμα και για την μερίδα που του αναλογεί (κληρονομητήριο)».

Σύμφωνα με το άρθρο 819 ΚΠολΔ, τα πρόσωπα που νομιμοποιούνται να καταθέσουν αίτηση στο δικαστήριο κληρονομιάς για την έκδοση κληρονομητηρίου είναι ο κληρονόμος (είτε εκ διαθήκης είτε εξ αδιαθέτου είτε  ο νόμιμος μεριδούχος), ο καταπιστευματοδόχος, ο κληροδόχος ή ο εκτελεστής διαθήκης.

Επιπλέον, νομιμοποιούνται εξίσου ο κληρονόμος του κληρονόμου, ο αγοραστής κληρονομιάς στο όνομα του κληρονόμου - πωλητή, ο αγοραστής ποσοστού κληρονομιάς, ο σύνδικος πτώχευσης, ο δανειστής της κληρονομιάς ή του κληρονόμου, αφού πρώτα αποδείξει ότι ο κληρονόμος αποδέχθηκε την κληρονομιά, και το Δημόσιο.

Ο ΑΚ προβλέπει δύο είδη κληρονομητηρίων: το ατομικό, που πιστοποιεί το κληρονομικό δικαίωμα του ενός και μοναδικού κληρονόμου ή, σε περίπτωση περισσότερων κληρονόμων, μόνο του αιτούντος και το κοινό που πιστοποιεί τα κληρονομικά δικαιώματα όλων των συγκληρονόμων.

Αναφορικά με το περιεχόμενο της αίτησης, αυτή πρέπει να περιλαμβάνει ό,τι προβλέπεται στα άρθρα 820 ΚΠολΔ και 1957 ΑΚ δηλαδή:

1. Τα στοιχεία της ταυτότητας του κληρονομούμενου

2. Ο χρόνος και ο τόπος κατοικίας του κληρονομούμενου

3. Τα στοιχεία της ταυτότητας του αιτούντος και των λοιπών κληρονόμων και η κληρονομική τους ιδιότητα

4. Οι κληρονομικές μερίδες των αιτούντων, ιδίως σε περίπτωση κοινού κληρονομητηρίου ή τα αντικείμενα τα οποία περιέχονται στον καθένα.

5. Οι όροι ή οι περιορισμοί, τα καταπιστεύματα και τα κληροδοτήματα που τυχόν βαρύνουν την κληρονομιά

6. Τα ονοματεπώνυμα των εκτελεστών διαθήκης και οι εξουσίες τους

7. Η διαθήκη και το περιεχόμενό της

8. Η συγγενική σχέση κληρονόμου-κληρονομούμενου σε περίπτωση εξ αδιαθέτου κληρονομικής διαδοχής.

9. Δήλωση ότι δεν υπάρχουν άλλα πρόσωπα που να αποκλείουν ή να περιορίζουν το κληρονομικό δικαίωμα του αιτούντος ή ότι εκείνα που υπήρχαν εξέπεσαν και ο τρόπος που εξέπεσαν.

10. Δήλωση ανυπαρξίας άλλης διαθήκης

11. Δήλωση ότι δεν εκκρεμεί δίκη στην οποία να αμφισβητείται το κληρονομικό δικαίωμα.

12. Όταν καταλείπονται δήλα πράγματα (1800 ΑΚ), κατά την κρατούσα άποψη, ο αιτών αρκεί να αναφέρει είτε την μερίδα, είτε τα αντικείμενα που περιέρχονται στον κάθε συγκληρονόμο.

Όσον αφορά το υπ’ αριθμόν 12 στοιχείο, επικρατούν διφορούμενες απόψεις σχετικά με το αν κρίνεται απαραίτητο να αναφερθεί εξίσου η κληρονομική μερίδα και τα δήλα αντικείμενα ή αν αρκεί η αναφορά σε ένα από αυτά χωρίς να τίθεται ζήτημα αοριστίας της αίτησης.

Η νομολογία, ωστόσο, τάσσεται υπέρ της απλής αναφοράς στα δήλα αντικείμενα χωρίς να κρίνεται απαραίτητη η μνεία στην κληρονομική μερίδα του κληρονόμου όπως επιβεβαιώνεται από πολλαπλές αποφάσεις οι οποίες καταλήγουν στο ίδιο συμπέρασμα.

Ενδεικτικά, τόσο η απόφαση 517/2009 ΕφΠατρ όσο και η 2211/1996 ΕφΘεσ/κης προβλέπουν ότι αρκεί να συμπεριληφθούν στο κληρονομητήριο διαζευκτικά οι κληρονομικές μερίδες καθενός από τους κληρονόμους ή τα αντικείμενα τα οποία περιέρχονται στον καθένα χωρίς αυτό να σημαίνει ότι απορρίπτεται τυχόν αναφορά και στα δύο ταυτόχρονα καθώς αυτό εναπόκειται στην ευχέρεια του κάθε δικαστηρίου.

Συγκεκριμένα, η 517/2009 ΕφΠατρ έκρινε ότι:

«Με βάση τη ρύθμιση του άρθρου 820 (881)ΚΠολΔ κατά τη γραμματική αυτής ερμηνεία τουλάχιστον-προκύπτει, ότι το δικαστήριο πρέπει να συμπεριλάβει στην απόφαση (και στο αντίστοιχο κληρονομητήριο) «τις κληρονομικές μερίδες του καθενός ή τα αντικείμενα, τα οποία περιέρχονται στον καθένα», αλλά αρκεί να συμπεριλάβει κατ' ανέλεγκτη ευχέρειά του είτε μόνο «τις κληρονομικές μερίδες του καθενός», είτε μόνο «τα αντικείμενα, τα οποία περιέρχονται στον καθένα», (σε κάθε περίπτωση όμως δεν θα μπορούσε να συναχθεί από την ως άνω διάταξη ότι απαγορεύεται απολύτως στο δικαστήριο να συμπεριλάβει κατ' ευχέρειά του-στο κληρονομητήριο-τόσο «τις κληρονομικές μερίδες του καθενός» όσο και σωρευτικά- «τα αντικείμενα, τα οποία περιέρχονται στον καθένα»). Εν προκειμένω δηλαδή, όπως δέχεται και σχετική πρόσφατη νομολογία, «τροποποιήθηκαν σιωπηρώς οι διατάξεις των άρθρων 1956, 1960 και 1961 παρ.2 ΑΚ κατά το μέρος που απαιτούσαν να αναφέρονται στη σχετική αίτηση, καθώς και στο κληρονομητήριο και οι ποσοστιαίες μερίδες των κληρονόμων» (Εφ.Θεσ. 2211.1996 Αρμ. 50, 999 στην ίδια κατεύθυνση και οι αποφάσεις: ΕφΑ 1863/1985 Ελλ.Δνη 26, 524, Εφ.Αθ. 6629/1990 ΕλλΔνη 32,1046, Εφ.Αθ. 3356/1986 Ελλην. Δνη 27,1185. Έτσι επισημαίνεται από τον Φίλιο.-με αναφορά στη διάταξη του άρθρου 820 (881)ΚΠολΔ- ότι η «μνεία γίνεται με βάση το έννομο συμφέρον του δικαιούχου και τη δυνατότητα προσδιορισμού από το δικαστήριο. Συνεπώς ανάλογα με τις περιστάσεις μπορεί η απόφαση να αναφέρει μόνο τη μερίδα ή μόνο το αντικείμενο ή και τα δύο. Η αναφορά μόνο του αντικειμένου δεν προϋποθέτει αδυναμία να προσδιοριστεί η κληρονομική μερίδα- ο νόμος ακολουθεί διαζευκτική ρύθμιση». (βλ.Κλαμαρή, σε Γεωργιάδη-Σταθόπουλο υπ` άρθρο 1961 αριθ.46) κατά την γνώμη του να αγνοηθεί η απόλυτα σαφής διάταξη του άρθρου 820 (881) §1 εδ. γ ΚΠολΔ , η οποία προβλέπει διαζευκτικά την αναγραφή της κληρονομικής μερίδας του κληρονόμου ή των αντικειμένων που περιέρχονται στον καθένα απ` αυτούς» (βλ. Κλαμαρή, σε Γεωργιάδη-Σταθόπουλο υπ` άρθρο 1961 αριθ. 48).»

Έτσι και με την 2211/1996 ΕφΘεσ/κης κρίθηκε ότι:

«δεν είναι αναγκαίο να καθορίζεται στην απόφαση που διατάσσει την παροχή κληρονομητηρίου, και συνεπώς και στη σχετική αίτηση για τη χορήγηση, και η ποσοστιαία μερίδα του κληρονόμου σε περίπτωση εγκατάστασης κληρονόμου σε δήλο πράγμα, αλλά η διάταξη του άρθρου 820 εδ. γ' ΚΠολΔ ορίζει ότι αναγράφονται διαζευκτικά ot κληρονομικές μερίδες του καθενός ή τα αντικείμενα τα οποία περιέρχονται στον καθένα και έτσι τροποποιήθηκαν σιωπηρώς οι διατάξεις των άρθρων 1956, 1960 και 1961 παρ. 2 ΑΚ, κατά το μέρος που απαιτούσαν να αναφέρονται στη σχετική αίτηση, καθώς και στο κληρονομητήριο και οι ποσοστιαίες μερίδες των κληρονόμων»

Ωστόσο, μέρος της θεωρίας είναι αρνητικά διακείμενο έναντι της άποψης που υιοθετεί η νομολογία και τάσσεται υπέρ της αναφοράς τόσο της κληρονομικής μερίδας όσο και των αντικειμένων. Συγκεκριμένα, υπάρχει η άποψη της θεωρίας ότι ο αιτών που είναι κληρονόμος ειδικού αντικειμένου - δήλου πράγματος πρέπει στην αίτησή του να προσδιορίσει την αξία του ή των ειδικών αντικειμένων στα οποία εγκαταστάθηκε, καθώς και το ποσοστό της κληρονομιάς στα οποία αυτά αντιστοιχούν (κληρονομική μερίδα) [Αλ. Βάρκα-Αδάμη, Κληρονομητήριο (2η έκδ., Νομική Βιβλιοθήκη 2024)].

Σε κάθε περίπτωση, όπως φαίνεται και στην πράξη η αναφορά στα δήλα αντικείμενα, προϋποθέτει, επί ποινή αοριστίας της αίτησης, τον προσδιορισμό της αντικειμενικής αξίας εκάστου περιουσιακού αντικειμένου, όπως αυτή υφίσταται κατά τον χρόνο θανάτου του κληρονομούμενου.

Επικοινωνήστε μαζί μας

legal@goldenlex.gr

+30 2102300877

Το περιεχόμενο αυτού του άρθρου είναι καθαρά ενημερωτικό και δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Αν χρειάζεστε εξατομικευμένη νομική καθοδήγηση, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μας.